FRSE DG Edukacja i Kultura

Wykorzystywanie rezultatów jest procesem złożonym, składającym się z „Mainstreamingu” i „Multiplikacji”.

• „Mainstreaming” to proces systematycznego upowszechniania i włączania rezultatów do głównego nurtu polityki, który sprawia, że działania mają wpływ na politykę i praktykę. Proces ten obejmuje określenie najważniejszych, innowacyjnych elementów i podejścia, które zapewniły osiągnięcie rezultatów, wyjaśnienie, dlaczego tak się stało, oraz ich upowszechnianie, walidację i transfer. Upowszechnianie i włączanie rezultatów do głównego nurtu polityki definiuje również etap transferu i sposób, w jaki inne zaangażowane strony uwzględniają opracowane rezultaty, podejścia.
• „Multiplikacja” to proces, dzięki któremu rezultaty programów i inicjatyw stają się dobrem użytkowników końcowych.

Terminy upowszechnianie i wykorzystywanie rezultatów projektów/programu są co prawda odrębnymi pojęciami, ale pozostającymi w bardzo ścisłej wzajemnej relacji. Biorąc pod uwagę logikę interwencji programu Uczenie się przez całe życie w obszarze edukacji, kluczowymi czynnikami sukcesu tego procesu są:

• przedstawianie odpowiednich rezultatów projektów/programu/inicjatywy w taki sposób, aby zaspokoić potrzeby prowadzących i tworzących politykę edukacyjną, a w końcowym efekcie potrzeby społeczne i gospodarcze (na poziomie Europy, kraju, regionu) oraz
• zapewnienie możliwości bezpośredniego zastosowania efektywnych mechanizmów upowszechniania i wykorzystywania rezultatów (waloryzacji) w taki sposób, że skierujemy je do właściwej grupy odbiorców w formie i czasie umożliwiającym ich wykorzystywanie.

W rezultacie prowadzonych przez Komisję Europejską ewaluacji dotychczasowych programów rekomendowany jest pięciostopniowy, generyczny model procesu upowszechniania i wykorzystywania rezultatów projektów/programu. Na ten model składają się:

• przejrzysta podstawa/uzasadnienie celów działań upowszechniających i wykorzystujących rezultaty projektów/programów
• strategia identyfikacji rezultatów projektów/programu i ich grup odbiorców, które mają być objęte działaniami upowszechniającymi
•  
• ustalenie podejścia organizacyjnego do różnych grup zainteresowanych wraz z podziałem odpowiedzialności i zasobów
• wdrożenie strategii identyfikacji i gromadzenia rezultatów projektów/programów oraz podjęcie działań mających na celu ich upowszechnianie i wykorzystywanie
• monitorowanie i ewaluacja efektów tych działań.

Przyjęcie założeń i adaptacja tego modelu na poziomie krajowym i regionalnym z udziałem wszystkich zaangażowanych podmiotów, a szczególnie decydentów politycznych (na poziomie krajowym i lokalnym) oraz prowadzących politykę edukacyjną i kulturową stworzą warunki skutecznej waloryzacji projektów i programu Uczenie się przez całe życie. Polityka dotycząca waloryzacji może: • poprawić/zapewnić trwałość rezultatów projektów • wzmocnić wpływ finansowanych przez UE programów i projektów na poziomie systemowym • pomóc wypracować zyski z inwestycji (w edukację) • zapobiec ponownemu „odkrywaniu Ameryki” • przełożyć rezultaty na rozwiązania systemowe • skrócić czas potrzebny na wdrażanie innowacji • wzbogacić proces wdrażania rezultatów projektów. Aby proces waloryzacji był skuteczny, należy: • skupić się na potrzebach użytkowników końcowych już w momencie planowania projektu • upowszechniać innowacyjne produkty i rezultaty • przeanalizować produkty i rezultaty projektów pod kątem możliwości ich wykorzystania • monitorować i wypróbowywać produkty i rezultaty projektów.

Proces waloryzacji może zachodzić na poziomie mikro, aby zaspokoić szczególne wymagania danej instytucji lub organizacji, albo na poziomie makro, czyli poziomie lokalnym, regionalnym, sektorowym, krajowym czy europejskim. Nadrzędnym celem waloryzacji jest pełne i trwałe wprowadzenie rezultatów i produktów projektów na wszystkich tych poziomach. W dziedzinie edukacji i kultury koncepcja systemowych działań dotyczących upowszechniania i wykorzystywania rezultatów i produktów projektów jest stosunkowo nowa. Dlatego też Komisja Europejska badała i opracowywała metodologie służące określeniu i wdrożeniu tej koncepcji. Aby osiągnąć te cele, waloryzacja musi być oparta na przeprowadzonej, na wczesnym etapie planowania projektu czy programu, diagnozie potrzeb. Należy również zapewnić aktywny udział potencjalnych użytkowników końcowych w opracowywaniu projektu czy programu.

Działania podejmowane w ramach procesu waloryzacji na poziomie koordynatora projektu obejmują: opracowanie planów waloryzacji przed projektem i regularną ich aktualizację, a także spotkania z udziałem potencjalnych użytkowników końcowych. Na poziomie Narodowej Agencji i władz krajowych waloryzacja oznacza: organizowanie krajowych konferencji na temat waloryzacji dla beneficjentów programu i osób realizujących projekty zdecentralizowane; monitorowanie projektów krajowych i planów ich waloryzacji; prowadzenie baz danych na temat zakończonych projektów. Krótko mówiąc, waloryzacja oznacza upowszechnianie i monitorowanie najbardziej innowacyjnych praktyk, wykorzystywanie ich i rozwijanie w różnych kontekstach oraz stopniowe wprowadzanie do formalnych i nieformalnych systemów edukacji/szkolenia metod wykorzystywanych przez biznes i organizacje pozarządowe. Waloryzacja = „dobrze wydane pieniądze” = zwrot poniesionych nakładów dzięki wykorzystaniu rezultatów projektów/programu Unia Europejska ustanawiając programy wspólnotowe, w szczególności w obszarze uczenia się przez całe życie (edukacji i kultury), sformułowała wymóg zbierania wyników i waloryzacji projektów, programów i inicjatyw.

To nakłada obowiązek upowszechniania i wykorzystywania rezultatów projektów/programów wśród odbiorców końcowych danych działań oraz wśród osób i instytucji zainteresowanych. Taki obowiązek został zapisany w decyzji ustanawiającej program Uczenie się przez całe życie oraz we wszystkich dokumentach operacyjnych programu. „Upowszechnianie i wykorzystanie wyników” oznacza działania mające na celu zapewnienie właściwego rozpoznania, przedstawienia i wdrożenia na szeroką skalę wyników programu Uczenie się przez całe życie oraz programów go poprzedzających. Ogólnym celem programu Uczenie się przez całe życie jest przyczynianie się, poprzez uczenie się przez całe życie, do rozwoju Wspólnoty jako społeczeństwa opartego na wiedzy, charakteryzującego się trwałym rozwojem gospodarczym, liczniejszymi i lepszymi miejscami pracy oraz większą spójnością społeczną, przy jednoczesnym zapewnieniu należytej ochrony środowiska naturalnego dla przyszłych pokoleń.

W szczególności program ten ma na celu sprzyjanie wymianie, współpracy i mobilności pomiędzy systemami edukacji i szkoleń w obrębie Wspólnoty, tak by stały się światowym wzorcem jakości. Jednym z celów szczegółowych programu Uczenie się przez całe życie jest zachęcanie do jak najlepszego wykorzystywania jego wyników, innowacyjnych produktów i procesów oraz do wymiany dobrych praktyk w dziedzinach nim objętych w celu poprawy jakości edukacji i szkoleń.

Poza programami sektorowymi: Comenius, Erasmus, Leonardo da Vinci, Grundtvig, program zakłada realizację działań międzysektorowych. Obejmują one następujące cztery kluczowe działania :

1. współpracę strategiczną i innowacje w dziedzinie uczenia się przez całe życie
2. propagowanie nauki języków obcych
3. rozwijanie innowacyjnych treści, usług, metodologii uczenia i praktyk opartych na technologiach informacyjno-komunikacyjnych dla potrzeb uczenia się przez całe życie
4. upowszechnianie i wykorzystywanie wyników działań wspieranych w ramach programu oraz poprzednich programów związanych z tą dziedziną, jak również wymianę dobrych praktyk.

Oznacza to, że obowiązek waloryzacji nie tylko powinien być realizowany w programach sektorowych, ale również stworzono możliwość podejmowania studiów i analiz wybranych zagadnień przekrojowych, ważnych dla całego programu. Co waloryzujemy – rezultaty projektów Definicja „rezultatu” jest bardzo szeroka i w różny sposób kategoryzowana. Rezultatem projektu mogą być: edukacyjne i szkoleniowe poradniki, programy kursów, oprogramowanie, badania i analizy, współpraca i metodologia, know-how i przykłady dobrej praktyki, nowe formy ekspresji kulturowej i dialogu międzykulturowego, jak również nowe projekty międzynarodowe.

Rezultat w postaci konkretnego produktu może być wykorzystywany w całości lub częściowo (np. moduły szkoleniowe, wnioski, materiały edukacyjne, itp.). Definicja ta może być dopasowywana do specyficznego charakteru rezultatów i produktów każdego programu wspólnotowego. Rezultaty mogą być materialne i niematerialne, co w przypadku działań edukacyjnych nastawionych na wynik w długiej perspektywie czasowej często występuje. Rezultaty projektów można skategoryzować w pięciu typach , z których pierwsze trzy należą do rezultatów bezpośrednich, osiąganych w wyniku realizacji projektu, a kolejne dwa należą do rezultatów pośrednich programu lub inicjatywy.

Produkty materialne są namacalnym wynikiem realizacji projektu. Należą do nich m.in.: o raporty i studia porównawcze o tradycyjne modele dydaktyczne, takie jak podręczniki, przewodniki służące nauczaniu o innowacje pedagogiczne o nowe programy lub opisy kwalifikacji o materiały, poradniki w zakresie nowych podejść dydaktycznych lub metodologii o materiały interaktywne na platformach elektronicznych (e-learning) oraz o wydarzenia, takie jak konferencje, seminaria, warsztaty, wydarzenia kulturalne, publiczne kampanie podnoszące świadomość w danym zakresie, publiczne debaty lub sympozja.

Metody obejmują: o podniesienie poziomu wiedzy uczestników projektu w pewnych obszarach i tematach o współpracę w zakresie procesów i metodologii o zarządzanie wiedzą i transfer procesu „wiedzieć jak” oraz o wymianę pomysłów i dobrych praktyk. Doświadczenie jest najbardziej nieuchwytnym i być może najbardziej nietrwałym produktem w porównaniu z „produktami materialnymi”. Jest jednak bardzo cenne w rozwoju jednostki i całych instytucji. Wyróżniamy: o doświadczenie uzyskane w zarządzaniu międzynarodowym projektem partnerskim o doświadczenie uzyskane przez indywidualne osoby w trakcie wymian zagranicznych np.: w programie Comenius, Erasmus, Leonardo da Vinci i Grundtvig o wymianę doświadczeń i najlepszych praktyk poprzez tworzenie sieci współpracy, takich jak np. „monitoring tematyczny” o doświadczenie uzyskane w trakcie rozmaitych spotkań, udziału w konferencjach, seminariach i innych wydarzeniach międzynarodowych. Wnioski do wykorzystania przy tworzeniu polityki – zazwyczaj są one formułowane na podstawie ogólnych/całkowitych/sumarycznych doświadczeń z projektów wewnątrz programu (czy grup programów) lub na podstawie indywidualnych projektów szczególnie innowacyjnych i efektywnych. Są one odpowiednie do szerokiego poziomu/systemu edukacji. „Współpraca europejska” – w znaczeniu podnoszenia świadomości o Unii Europejskiej i poprawy jej widoczności, a także wzmocnienia działań na poziomie europejskim. Zawiera ona: o nowe lub poszerzone europejskie partnerstwa o dzielenie się doświadczeniami i najlepszymi praktykami na poziomie międzynarodowym o międzykulturowy dialog i współpracę oraz o nowy dialog i partnerstwa pomiędzy krajami Unii Europejskiej a krajami trzecimi. Interwencja programu Uczenie się przez całe życie jako wkład w proces osiągania celów Strategii Lizbońskiej Logika interwencji zakłada udział programu Uczenie się przez całe życie w osiąganiu strategicznego celu Strategii Lizbońskiej, sformułowanego następująco: „Gospodarka europejska powinna stać się najbardziej konkurencyjną i dynamiczną gospodarką w świecie – gospodarką opartą na wiedzy, zdolną do trwałego wzrostu, tworzącą coraz większą liczbę lepszych miejsc pracy i zapewniającą większą spójność społeczną”. Polityka upowszechniania i wykorzystywania rezultatów projektów/programów pokazuje, w jaki sposób można osiągać cele Strategii Lizbońskiej. Cele te osiągamy poprzez: • podniesienie jakości i efektywności systemów edukacji i szkoleń w Unii Europejskiej • pomoc w dostępie dla wszystkich do systemu edukacji i szkoleń oraz • otwarcie systemu edukacji i szkoleń na szeroki świat. Logika interwencji opiera się na następujących założeniach/przesłankach: o zapotrzebowaniu na osiąganie rezultatów wysokiej jakości (popyt na wynik) – dostarczanych przez programy i inicjatywy wspólnotowe oraz zapewnieniu powszechnej dostępności tych rezultatów; o włączeniu decydentów politycznych i podmiotów zaangażowanych (partnerzy społeczni), których celem jest promocja polityki upowszechniania i wykorzystywania rezultatów programów w celu uzyskania wniosków przydatnych przy tworzeniu polityki (edukacyjnej) odpowiadającej na potrzeby i oczekiwania społeczne; o nowej lub lepszej współpracy europejskiej, obejmującej nowe partnerstwa, ponadnarodową wymianę doświadczeń i najlepszych praktyk, międzykulturowy dialog i współpracę na wszystkich poziomach; o kreowaniu wniosków do wykorzystania przy tworzeniu polityki (edukacyjnej), pojawiających się w pierwszym rzędzie w wyniku realizacji projektów od momentu rozpoczęcia projektu. Pamiętać należy o tym, że ogólniejsze wnioski nie wypływają z rezultatów jednostkowego projektu. Dopiero suma doświadczeń realizowanych projektów w programie czy inicjatywie, zebrana, podlegająca monitoringowi i ocenie np. przez Narodową Agencję lub zespół ekspertów może dać ten efekt. Na wnioski składają się też doświadczenia sieci współpracy w zakresie stosowanych podejść czy dobrych praktyk, podsumowujące efekty współpracy wielu projektów i przyczyniające się do formułowania ogólnych wniosków; o zapewnieniu sprawnego przepływu informacji – beneficjenci, partnerzy społeczni w projektach, wszystkie podmioty zaangażowane włączeni w realizację projektów dążą do osiągnięcia zakładanego rezultatu. Kluczową rolę w osiągania rezultatów najwyższej jakości odgrywa upowszechnianie i wykorzystywanie rezultatów projektów. Informacja powinna zapewnić, że działania w projektach są włączone do głównego nurtu polityki (mainstreaming). Działania w danym projekcie, jak również w całym programie, powinny skutecznie wykorzystywać wszystkie dostępne kanały informacji i promocji, włączając w ten proces wszystkie osoby i podmioty zaangażowane (stakeholders). Wskazanym działaniem jest tworzenie sieci czy platform współpracy.

Tadeusz Wojciechowski